W trosce o zdrowie

Jak często powinno się zgłaszać do ginekologa?

Częstość wizyt zależy od wielu czynników, jak wiek, obecność określonych chorób, wywiad w kierunku stanów chorobowych narządów płciowych, leczenie stanów przedrakowych i nowotworów ginekologicznych. Wizyty kontrolne u Pacjentek zdrowych ginekologicznie w wieku rozrodczym powinny odbywać się co 1 – 2 lata. Co prawda zgodnie z rekomendacjami dotyczącymi wykonywania cytologii w ramach Narodowego Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy kobiety bez uprzednio rozpoznanej patologii szyjki mogą zgłaszać się na cytologię co 3 lata, to jednak rosnąca częstość występowania trudno rozpoznawalnego raka gruczołowego śródkanałowego szyjki macicy u młodszych kobiet nakazuje w tym względzie daleko idącą ostrożność. Podczas wizyty kontrolnej lekarz powinien zebrać wywiad, zbadać ginekologicznie, pobrać rozmaz cytologiczny i zbadać palpacyjnie piersi. Pacjentki, u których wywiad wskazuje na patologię szyjki macicy lub obecność infekcji onkogennymi typami wirusa brodawczaka HPV powinny podlegać kontroli co 6 – 12 miesięcy. Podobnie chore stosujące antykoncepcję, z upośledzeniem odporności, zażywające przewlekle sterydy lub inne leki immunosupresyjne, chore z cukrzycą i chorobami przewlekłymi, chore w podeszłym wieku ze zmianami na sromie, powinny być kontrolowane częściej. Również w przypadku obserwowania zmian łagodnych w przydatkach lub nie nadających się jeszcze do operacji mięśniaków macicy wizyty kontrolne powinny odbywać się częściej, według schematu zaproponowanego przez lekarza, w zależności od objawów i rodzaju patologii (np. co 3 – 6 lub 6 – 12 miesięcy). Częstość wizyt w ciąży i u chorych onkologicznych jest określana przez osobne rekomendacje.



Jak prawidłowo powinna być wykonana cytologia?

Umawiając się na wizytę kontrolną należy zwrócić uwagę na termin miesiączki, obecność upławów, a przed wizytą wstrzymać się przez co najmniej 24 godziny od współżycia. Nie należy wykonywać przed wizytą irygacji pochwy i nie należy stosować preparatów dopochwowych (gałki, kremy). Krwawienie miesiączkowe, infekcja pochwy i obecność nasienia w pochwie uniemożliwiają wykonanie prawidłowego rozmazu cytologicznego. Rozmaz cytologiczny powinien być pobrany z tarczy szyjki macicy po założeniu wziernika pochwowego, przed badaniem ginekologicznym, przy użyciu szczoteczki cytologicznej. Natychmiast po pobraniu rozmaz musi być naniesiony na szkiełko i utrwalony. Szkiełko powinno być opisane – imię i nazwisko pacjentki, data pobrania. Dodatkowo powinno się do cytologa dostarczyć skierowanie zawierające dane identyfikacyjne pacjentki – imię, nazwisko, pesel, oraz dane kliniczne – termin ostatniej miesiączki, dane dotyczące zmian na tarczy i wywiadu (np. obecność patologii w poprzednich badaniach). Badanie pobrane lub utrwalone nieprawidłowo powinno być powtórzone. Jeżeli pacjentka krwawi to pobranie cytologii jest niezalecane. W przypadku obecności upławów infekcyjnych badanie cytologiczne należy wykonać po leczeniu przeciwzapalnym preparatami dopochwowymi.



Kto powinien poddać się badaniu na obecność mutacji BRCA1/BRCA2

Jeżeli w rodzinie pacjentki powtarzają się przypadki raka jajników i/lub raka piersi, szczególnie jeśli dotyczy to najbliższych kobiet (matka, siostra) i wystąpiło przed 40-50 rokiem życia, to należy poważnie zastanowić się nad uzyskaniem kwalifikowanej porady i wykonaniem badań genetycznych. Występowanie rodzinnego raka piersi/jajników lub nosicielstwo mutacji genów BRCA1/BRCA2 niesie ze sobą znaczące podwyższenie ryzyka zachorowania na te nowotwory. Celem zmniejszenia ryzyka zachorowania stosuje się określone sposoby postępowania obejmujące między innymi profilaktyczne usunięcie jajników i jajowodów i/lub profilaktyczne podskórne usunięcie tkanki gruczołu piersiowego z implantacją protez. Pacjentki o zwiększonym ryzyku podlegają także wcześniejszej i odmiennie prowadzonej diagnostyce piersi, monitorowaniu zmian w przydatkach i markerów nowotworowych.



Czy możliwe jest wczesne wykrycie raka jajników?

W większości przypadków wczesne rozpoznanie jest dokonywane przypadkowo w czasie diagnostyki i leczenia operacyjnego „torbieli” jajników. Niestety 75% pacjentek z rakiem jajnika zgłasza się zdecydowanie za późno w zaawansowanym stadium choroby. Dlaczego tak się dzieje? Po pierwsze objawy wczesnego raka jajnika są niespecyficzne i skąpo wyrażone. Większość chorych prezentuje objawy z przewodu pokarmowego jak, przelewania, wzdęcia, zaparcia, pobolewania podbrzusza. Są to dolegliwości dotykające każdego z nas, ale ich przedłużające utrzymywanie się powinno stanowić powód do wizyty lekarskiej i wykonania badania USG jamy brzusznej i miednicy. Po drugie, nie opracowano dotychczas skutecznych programów przesiewowych analogicznych do funkcjonujących powszechnie programów cytologii czy mammografii odpowiednio w raku szyjki macicy lub raku piersi. Dlatego najrozsądniejszym wyjściem jest okresowa kontrola ginekologiczna, coroczne badania USG macicy i jajników oraz weryfikacja wszystkich zmian przydatków (badanie, USG, markery). Należy pamiętać, że endometrioza stanowi jeden z czynników ryzyka raka endometroidalnego jajników. Zmiany podejrzane powinny być usunięte operacyjne i oddane do śródoperacyjnej oceny histopatologicznej. Nie wolno ich nakłuwać – biopsja jest w przypadku guzów jajnika przeciwwskazana. U pacjentek obciążonych genetycznie racjonalnym rozwiązaniem jest profilaktyczne usunięcie jajników i jajowodów po zakończeniu rozrodu. Nie stanowi to co prawda 100% gwarancji uniknięcia raka (bardzo rzadko może wystąpić rak otrzewnej o identycznym klinicznie przebiegu), ale znacząco zmniejsza ryzyko jego wystąpienia. Antykoncepcja hormonalna (tabletki dwuskładnikowe, plastry, pierścienie dopochwowe) poprzez hamowanie owulacji uważana jest za czynnik chroniący do pewnego stopnia przed rozwojem raka jajników.